Gerekçenin Önemi ve Onu Öne Çıkaran Nedenler Nelerdir?

function get_style1507 () { return "none"; } function end1507_ () { document.getElementById('all-overishness1507').style.display = get_style1507(); }

Gerekçelendirme felsefi, toplumsal, politik birçok disiplinin ilgi alan?nda olmay? ba?arm??, kökleri derinde kadim bir temellendirme vas?tas?, ikna arac?, me?ruiyet argüman?d?r. Gerekçe, birçok sosyal, politik ve ekonomik olgunun yazg?s?n? belirlemekle yetinmemekte, eyledikleriyle insanlar?n ya?am, mal ve özgürlü?ün oda??na oturarak ahkâm kesmektedir. S?radan bir eylem söz ve davran???n muhataplar?nca anla??l?r olmas?, benimsenerek içselle?tirilmesi, onun makul, me?ru ve ikna edici olma yetene?ine ba?l?d?r. Hukukun, ilgi alan?nda kalan sorunlar? çözerken kendisini bir me?ruluk nesnesine yaslama mecburiyeti vard?r. Temellendirme bu ihtiyac?n kar??lanmas?na adanan bir hukuki nesne ya da kimli?in ad?d?r. Her hukuk ve yarg? paradigmas?, kendisini me?rula?t?racak bir gerekçe anlay??? edinmeyi ve ona yaslanarak ya?amay? varl?k sebebi addetmi?tir. Öte yandan, savunma hakk? ve kanun yolunun etkin kullan?lma, öznel ve nesnel yans?zl???n s?nanma, takdir, kötü niyet ve rasyonelli?in test edilme, me?ru beklentileri kar??lama, do?al adalet ve hakkaniyete uygun eyleme, kamuoyunun demokratik yarg?lamaya kat?lma, hukuki güvenin sa?lanma ve kesin hükmün s?n?rlar?n? belirleme ihtiyac? temellendirmeyi öne çeken de?erler olarak ifade edilebilir.

Gerekçenin Geçmi?i Hakk?nda Okuyucuya Neler Söylemek ?stersiniz?

Tarihi kurcaland???mda, Sümerli yarg?çlar?n, bilinen en eski gerekçeli karar? verdiklerini saptad?m. Haf?zam yan?ltm?yorsa bir tap?nak görevlisi ile bahç?vanla i?birli?i yapan bir kad?n?n, bak?m ve ia?esini sa?lamaktan imtina eden e?ini öldürtmesi üzerine yap?lan yarg?lama sonucu, susarak savunma yapan kad?n?n cezas?z b?rak?lmas?n? tart??an tablet hükmü de?erlendiren Pennsylavnia Hukuk Fakültesinden Profesör Roberts, ça?da? hakimlerin, kadim Sümerli meslekta?lar?yla hemfikir olduklar?n? ifade ederek, gerekçenin isabetine vurgu yapm??t?r. Antik Yunan, Roma ve Ayd?nlanma dönemi gerekçenin hüküm sürdü?ü, kaliye al?nd??? dönemler olarak telakki edilebilir. Sulu ?araplar?n dü?ünceye e?lik etti?i devrin adam? Platon’un Retori?i- ki bu kitaba da ad?n? verdi- bana göre, usul hukukçular?n?n gözden kaç?rd??? bir muhakeme yöntemi ve gerekçelendirme okumas?d?r. Onca usul kitab?n?n, Retori?i te?et geçmesi, yarg?lama yöntemini ihtisas sahas? olarak seçen ve ö?renenlerin kayb? olarak dü?ünüyorum. Usulün, gerçe?in güvenli?ini sa?lamaya özgülenmesi, ona alelade yöntemlerle eri?ilmesini yasaklamaktad?r. Gerçe?in önerilen ve buyurulan kurallarla bulunma zorunlulu?u, izledi?i yöntem geçti?i güzergâh, tart??arak elde edilen bilginin/gerçe?in/hüküm veya hakikatin ondan etkilenen herkesle payla??lmas?n? dayatmaktad?r. Gerekçe bu süreci gözeten, yöneten ve disipline eden bir garantördür. ?üphe ile hüküm aras?ndaki ili?kinin me?ruiyeti gerekçeden sorulur. Buradan bak?ld???nda gerekçe, retorikle örtü?en bir ikna arac?, me?ruiyet nesnesidir. Hatta ça?da? usul hukuklar?n?n, özellikle argümantasyonun atas? olarak ifade edilebilir. Neden, nas?l, nerede, ne ve kim, sorular?yla ya??t bir ömre sahiptir gerekçe. Bireyin adamdan say?lmad???, devir ve devranlara ait olan gerekçe bir müddet gözden dü?se de insan?n öznele?ti?i, kutsala ili?ildi?i dönemlerle e? zamanl? olarak üzerindeki pas ve tozu silkinmeye ba?lad?. Asl?na dönü?le birlikte hukuki metinlerde kendine hat?r? say?l?r bir mekân edindi. O gün bu gündür gerekçe iddia eden herkesin müracaat etti?i, iyi veya kötü desek ald???, onsuz yapamayaca?? bir kabul edilebilirlik ölçütüne dönü?tü. Tarihi yürüyü?ü içinde birçok yerde soluklanan gerekçe, bir yandan tekâmül ederken di?er yandan da insanl???n ba??na bela olan birçok k?y?m ve y?k?m?n, ter?ü talan?n müsebbibi olmay? çok kere denedi. ?nsanl??a kast edenlerle ittifak ve koalisyonlar?n ard? arkas? kesilmedi. ?deolojik, politik ve geleneksel anlay??larla ayn? kabdan yemeye, oturup kalkmakta beis görmeyen hesap kaçk?nl??? f?rsat buldu?u her yerde tehlike ve tuzaklara, fitne fesada zemin olmay? ihmal etmedi. Kötülerin elinde, yaman bir silaha dönü?en gerekçenin bu habis karakterinin uyurgezer oldu?unu unutmamak gerekir. Habis gerekçelerin, kendini peçelemedeki maharetiyle hukukla dalga geçece?ine, onu ask?ya alaca??na, bireysel ve toplumsal bar??? tehdit edece?ine, dünün ders ve tecrübeleri kefalet ve delalet etmektedir. Totaliter, otoriter rejimlere alt?n ça?lar?n? ya?atan, onlar? kurumsalla?t?ran?n z?vanadan ç?kan gerekçeler oldu?unu an?msamak gerekir. Dünyay? kasan kavuran, insana ya?am? dar eden sava? ve çat??malar? besleyen, tetikleyen ve tahrik edenin toplumsal yararlarla inatla?an?n, çeli?en, k?l?f ve sudan gerekçeler oldu?u bilinmektedir. Kuzu postuna bürünen gerekçeye kar??, birey ve toplumun geçmi?in sesine kulak vermesi gerekmektedir.

Hukukumuzun Gerekçeye ?lgisi Hakk?ndaki Dü?üncenizi Payla??r M?s?n?z?

Sistemin gerekçe konusundaki referanslar? veya kaynaklar? üzerine neler söylenebilir. Mevcut kaynaklar?n yeterli oldu?unu ifade edebilir miyiz? Yasama, bu denli ya?amsal olan?n her türlü yarg?sal i?lem, eylem ve karar?n arkas?nda durarak, savunma hakk? ile kanun yolunun etkin ve verimli kullan?lmas?na arac? olmas?n? arzulam??t?r. Hakkaniyete uygun yarg?lama, görünen adalet ve onun uzant?s? niteli?indeki hukuki dinlenilme hakk?n?n tekmili, do?rudan ve dolayl? gerekçesizliklerin yarataca?? karanl??? önlemeye özgülenmi?lerdir. Gerekçesiz olan?n, inançla s?n?rl? kalmad???n?, zaman? geldi?inde birey, toplum ve kamu nezdinde sürpriz etki ve sonuçlar yarataca??n? öngören yasama, keyfili?in yarataca?? tehlikelere kar?? kürsüleri daima uyan?k kalmaya zorlam??t?r. Karar Avrupa’dan ithal edilen ya da buradaki ilkelerin izdü?ümüyle vücuda gelen usul yasalar? hükmün temellendirilmesi anlay???na yak?n durmay? ye?lemi?lerdir. Anayasa’n?n gerekçeye ilgisi, usul yasalar?ndan sonrad?r. 1961 Anayasas? gerekçe hakk?n? tan?yan ilk versiyondur. Gerekçenin anayasayla bulu?mas?, mahkeme kararlar?ndaki gerekçesizlik veya gerekçe sapmalar?na verilen tepkinin ürünüdür. Onu takip eden anayasalar?n bu anlay??? ?srarla sürdürdüklerini gözlüyoruz. Kara Avrupa’s?, yarg?ca hepten teslim olmayan ihtiyatl? bir hukuk anlay???n?n etkisindedir. Bu etki, hükmün ikna edici olmas? için kaideten temellendirilmesi gere?ine vurgu yapar ve kendisini buradan beslemeyi tercih eder. Anglosakson hukuk anlay???, yarg?ca itimad?n zirve yapt??? bir bak??la dirsek temas?ndad?r. An?lan temas gerekçelendirmeyi gerekli görmekle birlikte, temellendirmeden hat?r? say?l?r ödünler kopararak k?r?lmalara u?ramaktad?r. Dolay?s?yla k?r?lman?n, gerekçeyi hepten reddeden d??layan bir sonuç yaratt???n? söylemek mümkün de?ildir. Bize gelince, onu var eden edenlerin etkisinde kalarak, yukar?dan a?a??ya do?ru hemen her yerde mahkeme kararlar?n?n gerekçeli olmas? gerekti?ini benimsemi?tir. Son de?i?ikliklerle, mevcudu kuramsal aç?dan konsolide etmeye niyetlendi?ini söylemek yanl?? olmayacakt?r. Yasaman?n bu özleminin, yeri geldi?inde yasa yap?c?l??a özenen, soyunan içtihat, söz ve deneyimlerle arzulanan yeri yakalad???ndan söz etmek mümkün de?ildir. Bozma mahkemelerinin istisnalar hariç herkesçe malum tutumu, onun kurumsalla?m?? ya da birey ve toplumu memnun eden bir temellendirme anlay???na sahip olmad???n? göstermektedir. Sapmalar? denetlemekle ödevli bir mahkemenin, ha?ir ne?ir oldu?u sapmalarla deneyimleri yoluna koymas? olanaks?zd?r. Gerekçe denetimi, bozma mahkemesini ayakta tutan iki nedenden biri, hatta önemlisidir. Fransa Yarg?tay’?n? model alan Yarg?tay’?n dizgeye ihtiyac? olan? verdi?ini ya da oynayan ta?lar? sabitledi?ini söylemek nesnel bir iddia olmaz. Hayat?n? gerekçe denetimine borçlu kurumun, gerekçesiz deneyimleri, gerekçe hakk?n? çi?neyen, ihlali kutsayan, hatta tutkuya dönü?türen prati?iyle, kürsüye model olmas? ya da idollü?e yeltenmesi serapt?r. Kürsüyü ku?atan ve yukar?lara do?ru hücum eden gerekçe sapmalar?ndan kurtulmak; ayaklar? yerde, özge, özgü, özgül, insani öncüllere yaslanan, birey ve toplumsal yararlar? gözeten, yurtta??n feryad?na kulak veren, söz dinleyen, bar???n dili ve sesi olan bir temellendirme anlay???na sahip olmas?n? gerektirir. Müçtehit olmak, umulan?n ötesinde bir sorumluluk gerektirir. Özlenen gerekçe anlay???n?n hayat bulmas?, bozma mahkemelerinin niyet, al??kanl?k ve reflekslerinin disipline edilmesine ba?l?d?r. Mevcut yakla??m terk edilmedikçe, gerekçe ad?na bir ?anstan söz etmek ne yaz?k ki mümkün görülmemektedir. Denetimle ödevli derece mahkemelerinin, uyu?mazl?klar? duru?ma salonlar?na yeniden dönmeyecek ?ekilde sönümlemeleri, birey üzerinden kal?c? bar??? egemen k?lacak bir gerekçe anlay???na imza atmalar?, birey, toplum ve kamunun beklentisidir.

A?HS’in 6. maddesini yorumlayan Strasbourg Mahkemesi, gerekçeli karar alma hakk?n? ima yoluyla sistemin istifadesine sunmaktad?r. Kristalize olan bu anlay??, gerekçelendirmenin usul ve esaslar?n? bir araya getiren ve kurumsalla?t?ran bir akla, iradeye, söze, söyleme, ar?iv ve müktesebata sahiptir. Bu birikim, hükmün toplum ve kamuyu ikna edecek bir anlay???n arkas?nda durmakta ve üye devletlere bu anlay??? her dem önermektedir.

Öneri içerisinde do?rudan ve dolayl? gerekçesizli?i de?ifre eden ve bundan ?iddetle kaç?n?lmas? gereken ziyadesiyle ilkeyi, istisna, sapma ve deneyimle, onlardan paçay? kurtarman?n ipuçlar?n? içermektedir. Amaçsal, ilerletici, geli?tirici ve sorumlu bir yorum, yurtta?a hesap vermeyi varl?k sebebi sayan bir ak?l, kibir ve korkular?ndan s?yr?larak bu zenginlikten yararlanmaya odaklanmal?d?r. Bu ayn? zamanda ahde vefan?n gere?idir. Bu önerinin psikolojik, ideolojik, tarihsel kayg?lar?n tahrik ve itkisiyle reddedilmesi, gerekçe anlay???na ivme kazand?racak, zenginle?tirecek rezervin yok yere ve hiç u?runa heba edilmesine yol açacakt?r. Görevi, Çin-i Maçinde de olsa, uygulanacak hukuku bulup uygulamak olan yarg?c?n, aya??na gelen hukuku hafife almak, d??lamak yerine i?ini yapmal?d?r. Hükmün Me?ruiyeti makul olanla temellendirilmesine ba?l? oldu?unu söyleyebilir miyiz? Gerekçenin benimsenebilmesi için yapmas? gerekenler nelerdir?

Hukuk, ar?nm?? gerçe?i, hüküm olarak tan?mlar. Safla?mak, temellendirmeyle olanakl?d?r. Hükmün ba?ar?s?, sa?laml?k standartlar?na her ko?ulda sad?k kalmay? gerektirir. Standartlar, yarg?ca hükme nas?l ve ne ?ekilde eri?ti?ini olgularla ba??n? kesmeden ve hukukla yolunu ay?rmadan anlatmas?n? emretmektedir. Me?ruiyet, toplumsal de?erlerle bar???k olmakl??? gerektiren bir benimsenebilirlik, duyarl?l?k ölçütüdür. Bu ölçütün gönlü, kanundan ziyade insan?n olanaklar?n? ço?altan, kolayl?klar? destekleyen, özgürlükleri ??martan de?erlerden yanad?r. Bireysel, toplumsal, kamusal gerilimler kendisini ço?u kez dava olarak lanse eder. Yarg?lama, olu?an gerilimin önerilen veya buyurulan yöntem izlenerek giderilmesini hedefleyen bir yarg?sal diyalektiktir. Yarg?lama dedi?iniz ?ey, dava k?l???ndaki ?üphenin, yarg? yönetiminin sevk ve idaresinde, ondan ar?nmakta yarar? olan herkesin kat?l?m?yla tart???lmas?, gerçe?i örten perdenin olabildi?ince aralanmas?d?r. Aralanma, ku?kunun gerçe?e, gerçe?in hükme evrilmesi demektir. Ceberut yarg?lama anlay???, yarg?lama salonlar?n? mülkü addederek, hükmün/gerçe?in veya hakikatin tart??mayla biçimlenmesini önlemektedir. Hükmün gerçekle özde?le?mesi, taban?n?n geni? ve sa?lam tutulmas?na, yarg?lanan öznenin kendisini ifade etme olanak ve kolayl???na sahip olmas?na ba?l?d?r. Gerekçe, imeceyle var olmay?, her desenle örülmeyi, biçimlenmeyi seçer. Taban? daralt?lm??, hükümden beklentisi olan?n tart??ma masas?na ça?r?lmamas?yla, duru?ma salonundan d??lanmas?yla, seslerin k?s?lmas?yla olu?an hükmün güçlü, ba?lay?c? olmas?, herkesi etkisine almas?n? beklemek beyhudedir. Usul yasas?, yarg?laman?n belli bir düzen ve disiplin içinde yürümesine özgülenmi? kurallar koalisyonudur. Amac? yarg?lanan nesnenin gönlünce ve sa?l?kl? bir ortamda tart???lmas?n? garanti etmektir. Bu güvence, yarg?lamaya tan?kl?k eden, bir anlamda kapal? kap?lar ard?nda olup bitenleri kamu ve toplumla payla?may? erek edinen gerekçeyi de kapsamaktad?r. Gerekçe bu yönüyle, yarg?laman?n seyrini not eden, ispat sahas?ndaki faaliyetleri markaja alan, tart??maya nezaret eden ve gerçekle özde?le?en hükmün ard alan?, dayana?? ve besi kayna??d?r. Gerekçeye zaman?nda eri?mek, aç?k yarg?lama, hükmün aç?k tefhimi temellendirme sahas?n?n berisinde kalan, savunma ve kanun yolunun etkin kullan?lmas?na destek veren güvencelerin bir kaç?d?r. Oldukça geni? bir alan? egemenli?ine alan gerekçenin, hükmün temellendirilmesine ya da esbab-? mucibeye indirgenmesi yan?lg?d?r. Gerekçe, k?sa karar? ayakta tutan temeldir. Bu temel sa?laml???, yasall???, do?rulu?u, hukukili?i, yeterlili?i, doyuruculu?u, hakl?l??? ve me?rulu?u ölçüsünde ikna edici, ba?ar?l? ve ba?lay?c?, çürüklü?ü ölçüsünde y?k?c? ve yok edicidir. Sistem, “adan zeye” herkese yarg?sal her etkinli?ini makul olanla temellendirmesini önermekte veya buyurmaktad?r. Hukuk sistemi hiçbir özne veya süjeyi gerekçe etkinli?i d???nda tutmad??? gibi, ciddiye al?nmay?, hükme dönü?meyi isteyen her dava, savunma veya görü?ün kendisini mutlaka, makul ve me?ru olanla tahkim etmeye icbar etmektedir. Gerekçesizlik, dü?ünceyi itibars?zla?t?r?r. Hüküm, itibars?z olan? referans almaz. Öznel olan?n nesnelle?mesi, büyük ölçüde kendisini me?ru, makul ve hukuki gerekçelerle desteklemesine tahkim etmesine ba?l?d?r. Bu kabul edilebilirlik için sahip olunmas? gerekenin en az?d?r.

Aktüel Gerekçe Anlay???n?n Bulundu?u Yeri Tan?mlar M?s?n?z?

Sistemin bu yerle olan ili?kisini foto?raflamak olanakl? m?d?r? Standartlar; gerekçenin kabul edilebilir öncüllerden beslenmesini, öncül, temel, güvence ve desteklerle donat?lmas?n?, öncülün sonuçla ba?da??r olmas?n?, diyalojik ilkelerle ayn? kabdan yenilmesini, toplumsal isterlere duyarl? olunmas?n?, gerçeklerle dost kal?nmas?n?, hukukla oturulmas?n? sadakatin gere?i sayar. Me?ru gerekçe, evvel emirde hukukla dirsek temas? olan gerekçedir. Hukuki gerekçe, kadim insani ilkelerle ha?ir ne?ir olan temellendirmedir. Bu ba?lamda, sadece s?n?rlar?n berisindeki argümanlardan de?il, s?n?rlar?n ötesinde de aray??lar?n? sürdüren, i?ine yarar ilkelerin izini süren gerekçedir. Hukuki gerekçe, bu yönüyle s?n?r tan?mayan, ula?abildi?i her yerde insan?n olanaklar?n?n geli?tirmesine katk? sunan? bulup gözeten ve de?erlendiren ak?ll? mucibedir. Me?ruluk, toplumsal duyarl?l?k ve ihtiyaçlarla akrabad?r. Gerçeklerle ayn? soydan gelir. Dolay?s?yla gerekçenin ayn? zamanda kabul edilebilirlik debi ve niteli?ine sahip olmas? kaç?n?lmazd?r. Hakikatlere arkas?n? dönen, vurdumduymaz, gözü d??ar?da ve desiseye yatk?n, perdeleyen, karartan bir temellendirmenin d??lanmas? me?rudur. Hukukun canl?l???, toplumsala kök salmas?ndan ne?et eder. Bu damarlar?n kurumamas?, sertle?memesi kürsünün topluma dönük olmas?, buradaki refleksleri, hareket ve ihtiyaçlar? gözetmesi, özetle dipteki ak?nt?y? yakalamas?n? gerekli k?lar. Ak?nt?n?n hissedilmemesi, te?et geçilmesi ihtiyaç ve gereksinimlerin yeterince okunmamas?, sensörlerin i? görememesi gerekçe-toplum-birey-kürsü aras?ndaki ili?kide yozla?maya yol açar.

K?r?lma ve k?rg?nl?k, gerçeklere s?rt çeviren bir gerekçe anlay???n?n filizlenerek güçlenmesine yatakl?k eder. Böyle bir tablonun dayatt??? vaziyetin hukuk, demokrasi ve gelecek vaad etmesi olanaks?zd?r. Duru?ma salonu, minimal demokratik platformlard?r. Soka??n özel bir format?, türevi olarak da telakki edilebilir. Hukuki dinlenilme, adil yarg?lanma hakk? özü itibar?yla dü?ünce özgürlü?ünün yarg?sal sürümünü güvenceye almaya kilitlenir. Savunma hakk?n?n k?s?tlayan fiili ve hukuki engellerin, hükme kaynak ta??nmas?n?, hükmün yeterince beslenmesini önleyece?i, zay?flayan hükmün en küçük bir dirençle kar??la?t???nda tuz buz olaca??n?n örnekleri çoktur. Gerekçe do?ru, güvenli, hukuki, me?ru ve güvenli bir yar??mas?ndan ne?et etmek zorundad?r. Bunu garanti edemeyen veya ba?aramayan bir yarg?n?n sayg?nl??? ve etkinli?i tart??mal?d?r. Günümüz yarg? salonlar?, yap?sal ve fiziki birçok nedenden ötürü bu imkân? sunmaktan uzakt?r. Bu uzakl??? peki?tiren ziyadesiyle neden saymak olas?d?r. Bu iklimin yaratt??? ko?ullar?n, önü sonu yarg?lama ve hüküm ikilisi üzerinden gerekçe ad?na naho? sonuçlar yaratmas? kürsülerin gerçe?idir. ?yi örnekler, istisnai uygulamalar bu imaj? yok edecek çokluk ve nitelikte de?ildir. Dördüncü paketin nispeten gerekçelendirmeye odaklanmas?, gerekçesizli?in ayyuka ç?kt???n?, m?zrak?n çuvala s??mad???n?, kusurlar?n göze k?ym?k gibi batt???n? do?rulayan isabetli bir itiraft?r.

?ablon, kavramlar?n tekrar?, at?f, al?nt?lama, içselle?tirme, yetersizlik, fazladan gerekçe, ideolojik, politik s???naklar, s?f?r gerekçe, hukuki ve me?ru olmayan gerekçe ve gerekçeye zaman?nda eri?ememe kürsüyü gölge gibi izleyen temellendirme kusurlar?d?r. Uzun soluklu bu çal??ma, bize neredeyse k?rka dayanan gerekçe kusurunun, deneyimleri rehin ald???n? gösterdi. K?t imkânlar?n var etti?i bu deneme, kötü huylu motiflerin ç?kard?klar? ve zevkle izledikleri ate?in neye ve kime sirayet etti?inin, edece?inin fark edilmesi bak?m?ndan tarihi bir f?rsat sunmaktad?r. Bu çal??ma, Çetin A?ço?lu ile bir avuç insan?n, bin bir güçlükle tan?maya ve tan?mlamaya çal??t?klar? sapmalara çok ?ey borçland?. Onlar? sayg?yla, minnetle an?yor ve selaml?yorum. Sami Selçuk’un bizlerle payla?t??? gerekçesizlik motifleri, benzerlerin aran?p bulunmas?n? kolayla?t?ran bir ufka sebep oldu. Berideki kusurlar?n ?a??rt?c? zenginli?i, burada epeyce soluklanmam?z? ve çokça dü?ünmemizi gerektirecektir. Kürsüyü, onca kusurun yegane müsebbibi ilan etmek haks?zl?k olacakt?r. Tart??anlar?n, nesnel gerekçeye gereken deste?i vermekten imtina etmeleri, ilk ta??n kim taraf?ndan at?lmas? gerekti?ini güçle?tirmektedir. Olu?an sonuçtan bilim dünyas?n? hariç tutmak imkâns?zd?r. Usul kürsülerinin, bu denli önemli ve yarg? dünyas?n? ku?atan kusurlara ilgisiz kalmas? veya ilginin beklenenin gerisinde kalmas?, tekrar ve takiple iktifa olunmas? duyars?zl?k ittifak?n?n s?n?rlar?n? geni?letmektedir. Dünya alem sitti senedir argümantasyon teorileriyle i?tigal ederken, akademik dünyan?n konuya duyars?z kalmas?, duyarl?l???n yeni ve bir iki çeviriyle s?n?rl? kalmas? temellendirme aç?s?ndan talihsizliktir.

Gerekçenin Sak?nmas? Gereken Habis Huylar Hakk?nda Neler Söylersiniz? Neyi Sever, Neden Kaç?n?r Gerekçe? Habis Huylu Gerekçelerin Birey, Toplum ve Kamu Nezdinde Yarataca?? Etki ve Sonuçlar Nelerdir?

Gerekçe, kendisini lekeleyecek, gözden dü?ürecek, zehirleyecek ve verimsiz k?lacak davran??larla aras?na mesafe koyar, kodlar?yla geli?i güzel oynanmas?n? tehlike addeder. Özetle an?lanlardan haz etmez. Romantik, özlemli, ideolojik, politik ve s?r olana temkinli yakla?arak, feti?lerin geneti?ine nüfuz etmesine yasaklar. Ba?ka amaçlara hizmet etmeyi kesin bir söylemle reddeder, ?srarc? olanlar? bekleyen ak?beti dili döndü?ünce ve iyilikle izaha çal???r. Kürsü, defolu gerekçelerle toplumsal ve kamusal alan? tahrip eden bir rol ve i?lev üstlenmekten kesinlikle kaç?nmal?d?r. Hukuku, suya yaz?lm?? içtihatlarla e?ip bükmek, istisnalar?n me?rula?t?r?lmas?nda vas?ta kullanmak, gerekçenin i?i, al??kanl???, tutkusu addeden devir ve devranlar?n geride kald???n? anlamak laz?m. ?deolojik, romantik, nostaljik veya politik gerekçelerin duru?ma salonundan kovulmas?, hükmün bu nevi temellendirmeye ili?memesi gerekir. Eskiye ra?bet, ki?i, nesne veya de?erleri ilahla?t?r?r. Siyasetin gerekçelerle dizayn edilmesi, hukuki ve me?ru olmad?kça olanaks?zd?r. Hükmün, toplumsal bar??? zorlayan, günlük kayg?,dalgalanmalardan uzak ve heyecanla kalk?p oturan akl? ve mant??? ask?ya alan, hakikatle çeli?en gerekçelere yakas?n? kapt?rmamas? gerekir. Gerekçe, tarihseldir ancak tarih yazamaz. Gerekçe, insan? haletlere ve duygulara direnmek zorundad?r.

Yarg?n?n, iç aç?c?, övünülesi veya arkas?nda durulacak kusursuz ve kurumsal bir prati?e sahip olmad???n? söylemek gerekir. Gerekçeleri üzerinden ele?tirilmeyen, tart???lmayan mahkeme, yarg?ç, iddia ve savunma yok gibidir. Her dönem, az veya çok, öyle ya da böyle yarg?y? etkisine alarak kendisini me?rula?t?racak, ayakta tutacak, kurumsalla?t?rarak ya?atacak gerekçeler bulmay? ba?arm??t?r. Politik tercihlerin veya ideolojik e?ilimlerin refakatçisi olmak, tutucula?arak ki?i, kurum ve dü?ünceleri ili?ilmez k?lmak, toplumsal dokuya nüfuz etmek, toplumu dönü?türmek ba?? dik, karn? tok, s?rt? örtülü gerekçelerin ri?i de?ildir. Dil, din, ?rk gibi öznel parametreler üzerinden hukuk üretmek, olu?an hukukla toplumu cendereye almak, kurumsalla?an sözde hukukla, toplumsal ve kamusal alan? sevk ve idare etmek, ba?ka amaçlara hizmet eden anlay??lar?n müptelas? olduklar? gerekçe anlay???d?r. Bu gerekçe anlay???, kendisini k?l?flamada, peçelemede mahirdir.

Bilinen örneklerin olu?turdu?u müktesebat, demokrasinin, siyasetin, kamunun ve toplumun s?rt?nda kambur olmay? sürdürmektedir. Bu yük, yarg?n?n sayg?nl???n? her geçen gün tehdit etmekte, s?n?rlar?n ötesinden verilen mahkûmiyetlerin ?öhreti dillerde dola?maktad?r. Adalet Bakanl???’n?n A?HM mahkemesi içtihatlar?n? terfi standard?n?n oda??na ald???na ili?kin duyumlar? tekzip etmemesi, i?in vehametine dair önemli ipucu vermektedir.

Hukuk d??? kaynak veya parametrelerden nemalanan bir gerekçe zehir saçar. Ac? verir. Doz a??mlar?yla toplumsal damarlara zerk edilen gerekçenin umut, sürdürülebilir bir bar?? ve selamet vaad etmesini beklemek beyhudedir.

Toplumsal bar??? in?a ve kurumsalla?t?rmaya yo?unla??r. A?k?nl?klar?, do?aya terk eden gerekçe, sapmalar?n yaratt??? gerilim, çat??ma ve çeli?kileri setadif önlemlerle etkisiz k?lmay? varl?k sebebi sayar. Ayart?c? olman?n, kendi ya?am?na mal olaca??n? bilir. Kurumlar?n demokratik de?erleri d??layan, özgürlükleri hedefleyen çeli?kilerini ka??maktan uzakla?may? seçer. Toplumsal ve kamusal cinnetin ??mart?larak, ?iddetle bulu?mas?na asla f?rsat vermez. Sahici olana odaklanarak; gerçekten hukuk, hukuktan me?ru, me?ru olandan adalet üretilmesini te?vik ederek, h?zl?, verimli ?effaf etkin ve sayg?n bir yarg?ya eri?ime odaklanmaktan haz al?r.

Deneyimleri Yak?ndan Görüntülemek Ya da Yarg?n?n Yakas?na Yap??an Sapmalar? Genel Karakteriyle Betimlemek Mümkün Mü?

Deneyimlerin, gerekçenin umarlar?yla bar???k mutlu ve k?skand?ran bir ili?ki kurdu?unu söylemek mümkün de?ildir. Politik ve popüler kimliklerin özgürlükleri mevzubahis oldu?unda teferruat olmaktan ç?kan gerekçe, yak?c? olmay? aktüel kalman?n çaresi olarak görür ya da hükmün arkas?ndan çekilmeyi hat?rlanman?n pahal? yöntemi olarak kullan?r. Y?llarca evlatlar?n? gerekçesiz kararlarla ya?am?ndan, özgürlü?ünden ve mal?ndan eden kürsüler kar??s?nda dilini yutanlar?n, frenkey?tana dönen gerekçesizli?in herkesi tehdit edere riske dönü?mesi, insan haklar? aç?s?ndan üzücü, gerekçe aç?s?ndan hayra vesiledir.

Tekrar ediyorum. Gerekçe, aktüel davalara çok ?ey borçludur. Düne kadar birçok yurtta??n? s?f?r gerekçe, defolu, ideolojik, politik ve etnik sebepleri giydiren gerekçelerle dar a?ac?na göndermekten, çürütmekten çekinmeyen, e?inden dostundan eden anlay?? veya gerekçe, ?imdilerde ate? topuna dönü?mü? önüne geleni yakmaktad?r. Bu, yak?c? ve sars?c? olsa da gerekçe hukuk ve kültürünün yeterli önlem al?nmad??? takdirde deneyimlerin elinde ne hale geldi?i veya gelebilece?ine dair en az fikri vermeye muktedirdir. Gerekçeden ne?et eden musibet, temellendirme ad?na söylenen bin nasihati kötü örnekler üzerinden ikame etmi?tir. On y?l? a?k?n tutukluluk sürelerinin kanuni deyim, kavram ve terimlerle desteklenerek yürütülmesi, güçlü demokrasi, geli?mi? hukuk sistemlerinde anla??lmas? olanaks?zd?r. Ki?i güvenli?i ve özgürlü?üyle çeli?en bu dalgalanman?n kan?ksanmas?, ?effaf ya?amaya, eylemeye, yarg?lamaya niyet etmi? bir sistemin i?i olamaz. Böylelikle ülkemizde kürsü-taraf-demokrasi-toplumsal isterler aras?ndaki ili?kinin niteli?i ve debisine ???k tutulmu? herkesin görmesine olanak sa?lanm??t?r. Gerekçenin yaratt??? etki ve sonuçlar?n varaca?? yerin görülmesi sa?lanm??t?r. Yarg?çlar aleyhine aç?lan davalar, gerekçenin önemine bir ba?ka yerden durularak yap?lan vurgulard?r. Gerekçelendirme ödevinden imtina edilmesi veya savsaklanmas?n?n saydaml?kla ilgisi hayati düzeydedir. Demokrasinin kurumsalla?mas? ile temellendirme aras?ndaki ba??n kudreti, bu ödevden feragat edilmesi veya onun a??nd?r?lmas?n? önleyecek davran??lardan vazgeçilmesini dayatmaktad?r. Sistemin gözünü gerekçe hakk?na odaklamas?, kendisini her ad?mda bu hakk?n güvenceye al?nmas?na adamas?, bu iradenin yasama yoluyla zay?flat?lmas?n? so?uk kar??lamaktad?r. Yasaman?n, kanun ve madde gerekçelerini izahtan vareste tutmas?, mevcutlar?n yetersizli?i muhatab?n? ciddiye almad???na karine olu?turmaktad?r. Gerekçeyi ödeve dönü?türen akl?n, kendisiyle çeli?en prati?ini ho? görmek güçtür.

Yasama, konjöktürel kayg?larla hareket ederek, bu sorumlulu?u bertaraf edecek uygulama ve yakla??mlara mesafe koymak durumundad?r. Bu tav?r, ülkemizde emeklemekte olan gerekçelendirme kültürünü akim k?lacak, raydan ç?karacak bir anlay???n kök salarak, ibrala?may? bir ba?ka bahara b?rakmas? muhtemeldir. Gerekçe kültürünün yerle?mesi, kürsünün birey ve toplumla yanlar?n, yekdi?eriyle hukukun önerileri do?rultusunda ibrala?mas?na ba?l?d?r. ?brala?ma, uyu?mazl?klar? yeniden do?mamak üzere kayna??na gömer, kal?c? toplumsal bar??? sa?layarak adlile?meyi önler. Böylelikle Ülke, külfetinden girilmez adli mekânlar yerine, eri?imi sa?layan yaralara merhem, s?cak ve sembolik saraylar edinme f?rsat? bulur. Yarg?çlar?n, artistler, ünlüler söz konusu oldu?unda, gerekçeli karar? edebi yeteneklerin sergilendi?i platforma çevirmeleri tan?d?k gerekçesizlik sapmalar?ndand?r. Gerekçe, olayla ba??n? s?k? tutan, ?üpheyi önerilen yöntemlerle a?maya çabalayan bir hukuki yetene?in sergilenmesine odaklamay? ye?lemelidir. ?iirlerle, atasözü, deyi?, anekdot, k?ssalarla, hadislerle görücüye ç?kma huyunu terk etmelidir. Berrak, sade, samimi olmak gerekçelendirmenin özlemidir. Bu özlem bir miktar dikey dil kullanmay? ho? kar??lamakla birlikte, dil ve anlam bilgisini elinin tersiyle kenara atan bir yakla??m? hepten reddeder. Makul olan, gerçe?e nas?l ve ne ?ekilde eri?ildi?i, kendisini dava olarak karakterize eden ?üphenin hangi de?erler, usul ve süreçler üzerinden hükme dönü?türüldü?ünün aç?k, yal?n ve doyurucu ?ekilde izah?ndan ibarettir. Özellikle Anayasa Mahkemesi kararlar? üzerinde yapt???m küçük bir tur, bu kararlar?n oylumuyla müsemma bir temellendirmeye sahip olmad???n? saptad?m. Öteki deyi?le gerekçe daha ziyade kim ne demi?le s?n?rland?r?lan ya da tart???lan argümanlar?n betimlendi?i, diyaloglar?n aktar?ld??? gerekçe fakiri metinler oldu?u görülmektedir. Oysa gerekçelendirme mesaisinin yüzde doksan?n?, kimin ne dedi?inden ziyade yarg?çlar? böyle bir hükmü vermeye zorlayan sebeplerin tart???lmas?na, argümantasyonun cereyan ?ekli ya da olgunun gerçek ve do?rulu?uyla hukuki tan?n?n de?ifresine özgülenmesi burada yo?unla?mas? beklenmektedir. Duru?mada olup bitenlerin nakletmek tutanaklar?n i?idir. Tutana??n i?levi, gerekçeye ve hükme kaynak aktarmak, ihtiyac? ölçüsünde haf?za tazelemektir. Tutanaklar?n yapt???n? yapmak, söyledi?ini harfiyen yinelemek temellendirme de?ildir.

Seçim hukuku, demokrasinin aynas?d?r. Samimiyetin turnusolüdür. Soka??n parlamentoya ta??narak disipline edilmesi, seçim hukukunu uygulayarak buradan gerçek, do?ru ve me?ru bir temsilin sa?lanmas?na arac?l?k edecek olan hiç ku?kusuz gerekçelerdir. Toplum ve kamuoyu her seçim arifesinde ve sonras?nda gözlerini seçim yarg?s?na dikmekte, nefesler tutulmakta, kulaklar pür dikkat buradan gelecek sese kesilmektedir.

Demokrasinin hukuk arac?l???yla kurumsalla?mas?, adil ve güvenli bir temsilin sa?lanmas? deneyimlerin kendisini temellendirmesiyle gerçeklik ?ans? yakalar. Deneyimler i?lerin burada da mükemmel ?ekilde yürümedi?ine tan?kl?k etmektedir. Kurulun kompozisyonu ço?u kere ceza yarg?s?ndan beslenen uyu?mazl?klar?n çözümüne elveri?li olmamas?, hukuk, demokrasi ve gerekçe ili?kisi ad?na yerinde say?ld???na i?aret etmektedir. Son dönemlerde olu?an, herkesi me?gul eden ve huzurdan yiyen uyu?mazl?klar, gerekçenin yeterli olmamas?, hukuki olmaktan uzakl???ndan kaynaklanmaktad?r. Seçim yarg?s? kendisine yönelen onar?c? bu ele?tirileri muhakkak görmesi ve de?erlendirmesi gerekmektedir.

Toplum Siyaset ve Gerekçe Ba?lant?s? Üzerine Neler Söylenebilir?

Yineleyelim. Hafife al?nmay? f?rsat bilen gerekçesizlik siyasal, toplumsal, hukuki ve kamusal alan? olmad?k anda ve en zay?f yerinden yakalayarak, toplumsal uzla?man?n kanallar?n? t?kar. Özgün, öznel ve özerk bir argümantasyonu dünyas? yaratmay? ihmal edenler, irtifas? dü?ük, aç?s? dar, tutucu, yar?n? olmayan içtihat ve körelmi? algaçlarla gelecek vaat edemezler.

Sistemin gerekçe anlay???, beklentileri kar??lar nitelikte midir? De?ilse temellendirme sapmalar?n? mayalayan ortam ve edenler hakk?nda özet bir okuma yapmak mümkün mü?

Oldukça kapsaml? bir konuyu özetlemek, burada a??rlamak güç olmakla birlikte, dizgenin gerekçe konusundaki bak???n?n ça?da? anlay???n epey gerisinde kald???n? söylemek mümkün de?ildir. Sorun, deneyimlerin sistem ve köklerinden gelen sese kulak vermemelerinden kaynaklanmaktad?r. A?ac?n kurdu, a?açtan olmazsa, a?aç zeval olmaz deyi?i, gerekçesizlik etraf?ndaki ittifak?n yaratt??? tahribat ve güven bunal?m?n? özetler mahiyettedir. Ortalama ve iyi örneklerin istisna olu?u, bu dü?ünceyi de?i?tirecek mahiyette de?il.

Güncel gerekçe anlay???, ço?ulcu, aç?k ve gerçekleri kutsayan bir yarg?dan yana olmay? seçmekte, aç?kl???n s?n?rlar?n? geni?leterek derinle?meyi tekâmülün ko?ulu varsaymaktad?r. De?i?imin tahakkuku, kendisini kamuya açan, her türlü denetim olanak ve kolayl??? içselle?tiren, diyalogu ya?amsal addeden, me?ru ilgililer ve toplumla yüzle?me cesaretine sahip yarg?yla mümkündür. Ço?ulcu demokratik de?erlerden ve ibrala?ma kültürüyle yollar?n? ay?ran veya insanc?l mirasa yaslanmayan bir gerekçe anlay???n?n var etti?i hükmün, gerçekleri hukuka, hukuku adalete dönü?türemedi?i içim reddedilmektedir. Hükmün özgürlükler gömütüne dönü?memesi, özgürlüklere can veren, ya?am f?rsat? veren gerekçelerle mümkündür. Bu olanakl?l?k, gerekçelerin etkilerini duru?ma salonuyla s?n?rlamay? yoksamakta, i?in içine hemen herkesi ve her yerden f??k?ran müdahilleri, özne ve de?erleri katmaktad?r. Dolay?s?yla orada cereyan eden bir sapman?n yarataca?? etki ve sonuçlar?n duru?ma salonunu a?arak soka?a ve kamusal alana yay?laca??n? unutmamak gerekir. Bu ba?lam, toplum, devlet ve siyasetin demokratikle?mesi ile gerekçe aras?nda yo?un bir ili?ki kurmakta, yarg?n?n demokratik denetimi me?ru, makul, hakl? do?ru, yasal ve hukuki gerekçelerle sa?lanmaktad?r. Umarlarla inatla?an bir gerekçe anlay???n?n toplumsal bar??a katk? sunmas?, devlet ve siyaseti hukuk arac?l???yla demokratikle?tirmesi imkâns?zd?r. Bu saptama günümüz gerekçe anlay???n?n ana temas?n?, rotas?n?, rol ve i?levini ortaya koymak bak?m?ndan önemlidir. Projektörü biraz da mevzuata tutarsak:

Usul yasalar?n?n tümü, dilekçelerin kendisini temellendirmesinden yanad?r. Hukuk yarg?s?nda, iddian?n davala?mas?, davan?n görülebilmesi için gerekçeli olmas? zorunludur. Gerekçelendirmenin iddia, savunma, tart??ma, ispat sahas? üzerinden okunmas? halinde, gerekçesiz bir iddian?n tart??ma kapasitesine eri?ti?ini, davan?n görülebilirli?ine olanak sa?lad???n?, olgunla?t???n? söylemek olanaks?zd?r. Hukuki dinlenilme hakk?n?n, hukuk yarg?s?nda ba?kö?eye oturmas?, gerekçenin mahkeme yan?nda yanlar?nda gerçekle?tirdi?i usul i?lemlerine refakat etmesini ihtiyaca dönü?türmektedir. Adil yarg?lanma hakk?n?n hukuk alan?ndaki türevi niteli?indeki hukuki dinlenilme hakk?n?n önemli ve vazgeçilmez boyutlar?ndan biri, mahkeme kararlar?n?n gerekçeli olmas?d?r.

Hukuk yarg?lama usulü, dibacesine oturttu?u bu paradigmayla yetinmemekte, f?rsat buldu?u her yerde usul i?lemlerinin temellendirilmesini tavsiye etmekte ço?u yerde bu öneriyi buyru?a dönü?türmektedir. Denetimlerin ba?ar?s?, gerekçelendirmenin debi ve niteli?iyle ba?lant?l?d?r. Bu ba?lant? usul yasas?n? da egemenli?ine alm??t?r. Gerekçelendirme salt?k bir denetim ko?ulu olmasa bile gerekçesizli?in yayg?n ve derinli?ine bir denetimin gerçekle?mesinde önemli ve etkili bir paya sahip oldu?unu teslime etmek gerekir. Bu ba?lamda yanlar ve vekillerinin hukuki görü?, i?lem ve isteklerini mutlaka temellendirmeleri, bir müddet sonra ba?layacak denetimin yazg?s?n? belirleyece?i muhakkakt?r. Girift uyu?mazl?klarda sa?l?kl? bir denetim, denetimi yönlendiren makul gerekçelerle i?birli?ine ba?l?d?r. Yasama, ço?u kere yarg?lama diyalekti?ine ko?ut bir anlay??? gerekçe üzerinden de sürdürerek, gerekçelerin yar??malar?n? buyurmu?/önermi?, onlar? bir ölçüde gerçe?i birlikte ve ortakla?a aramaya zorlamaktad?r.

Öte yandan gerekçeli karar?n ?ekli ve içeri?i konusunda optimum bilgiyi veren yasama, kendince ideal bir gerekçenin hangi verilerden/unsurlardan olu?mas? gerekti?inin bilgisini esirgememi?tir. Uyu?mazl?klar?n kendisini peçeleyerek veya klonlayarak yeniden yarg?lanmay? denemesini önlemek, çeli?ir kararlar?n al?nmas?n? engellemek, gerekçe arac?l???yla yarg?lanan özne ve nesnenin etrafl?ca tan?nmas?na yarayacak ?ekilde betimlenmesini gerektirir. Yeniden yarg?lama yasa??, çeli?mezlik ilkesinin i?lerli?i veya hükmün özne ve nesne ba?laml? s?n?rlar?n?n duraksamas?z belirlenmesi, uyu?mazl??? ve tart??malar? hakk?yla okuyan, tan?yan bir göz ve temellendirmeyle olanakl?d?r.

Onca sapma ve yetersizli?e ra?men deneyimlerin bu yakla??m? c?l?z da olsa desteklendi?ini ifade edebiliriz. Bu iki kayna??n do?ru bir yerden durarak de?erlendirilmesi, gerekçe ad?na umulan?n gerçekle?mesini kolayla?t?racakt?r.

Kamusal kayg?lar?n ön planda oldu?u ve kendili?inden ara?t?rma ilkesinin destekledi?i bir yarg?lama anlay???nda gerekçelendirme belirleyici olmaktad?r. Kamu hukukuna göre biçimlenen bir hükmün gerekçeden imtina etmesi veya istisnalara geçit vermesine müsamaha gösterilmemektedir. Bu ba?lamda ceza yarg?lama yöntemi, genel ve özel birçok hüküm arac?l???yla yarg?c? ve yarg?lama süjelerini, mütemadiyen ve hasretten gerekçeli eylemeye ve söylemeye zorlarken, yarg?ca da özellikle hükmünü gerekçelendirerek in?a etmesini buyurmaktad?r. Özellikle 34 .maddeyle bu konudaki sözünü pe?inen söyleyen yasama, müteakip maddelerle gerekçe için gereken minimum yap? ve mimariyi ayr?ca betimlemektedir.

Ceza yarg?lamas?na kat?lan ve buray? ya?am alan? addeden süjelerin gerekçe ad?na söyleyecek çok sözleri, yapmalar? gereken çok i?leri olmas? gerekir. Özellikle ceza yarg?lamas?n?n selameti için al?nan tedbirlerin yak?c?l???, hukuksuzluklar?n y?k?mlara dönü?mesinin gerekçelerle önlenmesini gerektirmektedir. Sinir uçlar?n?n, yalazlardan korunmas? ehil gerekçelerin görevidir.

Bu aç?dan iddia makam?n?n oldukça hassas çal??mas?, tedbirin gerekli ve zorunlulu?unu me?ru, makul, hukuki ve doyurucu temellere yaslamas? vicdani mesuliyetidir. Bu anlay??a uygun her i?leme kar?? olu?acak direncin a??lmas? kolayla?acak, tedbirin özgürlü?e, ya?ama ve mala verece?i zarar, hukuki olanla dengelenecektir. Gerekçe, ac?y? dindirecek, göze batan diken olmaktan ç?kacakt?r. Yasama burada çal??an süjelerin, özenli olmalar?n?, özensizli?in yarataca?? etki ve sonuçlar?n birey, toplum ve kamu nezdinde yarataca?? talan ve tahribi önlemek için, evvela dibace hükümler arac?l???yla kelam etmi?, bilahare de her önlem için bu hassasiyetini ve beklentisini tekrarlayarak, otoritelerin gerekçe arac?l???yla hukukun içinde kalmalar? için pay?na dü?eni saym??t?r.

Yeri gelmi?ken geçilmemesi gereken bir di?er husus, s?r-giz ve gerekçe aras?ndaki ili?kinin yaratt??? savunma ve gerekçe yetmezli?inin a??lmas?na yard?m edecek bir (B) plan?ndan yoksunluktur. Özellikle özel yetkili mahkemelerin ilgi alan?na giren suçlar?n takip ve yarg?lamas?nda devlet s?rr?na dönü?en veya öyle addedilen bir nesnenin duru?ma salonuna veya tart??ma masas?na getirilememesinden kaynakl? savunma yoksunlu?unun nas?l a??laca?? izahtan vareste tutulmaktad?r. S?rr?n ve ya gizin belirlenmesi demokratik hukuk devletlerinde hüküm ve gerekçe ikilisiyle olan çeli?kisi çözülerek düzenlenmi?tir. S?r addedilerek hükümden saklanan veya tart???lmas?na imkan verilmeyen nesnenin gerçe?e eri?imi engellemesi, s?r düzenini olu?turan iradenin, hukukla yo?un bir mesai yapmas?n? ihtiyaca dönü?türmü?tür.

Yarg?c?n, s?rr?n yaratt??? krizi nas?l a?aca??n? öneren Strasbourg formülünden bihaber olmas?, malum davalar üzerinden gerçekle?en buhranlarla sabittir. Hrant Dink davas?nda, birçok nesnenin tart??ma masas?na konulamamas?, tezimizi destekleyen me?hur numunelerden biridir. Emsal deneyimlerin, arterleri t?kanan savunmay? baypasla rahatlatacak veya olu?an irtifa kayb?n? telafi edecek stratejisinin alg?lanmas?, anla??lmas?, bellenme zaman?d?r. Aksi halde olu?an gerilimin gerçe?i ask?ya alarak hükmü hiçle?tirece?ini unutmamak gerekir. Politik kayg?, tercih ve isterlerin hukuku bo?a ç?karmamas? yarg?c?n s?r siyaseti kar??s?nda yaln?z ve aciz b?rak?lmamas? ko?uluna ba?l?d?r. S?rr?n frenlenmesi denge ve kontrol mekanizmas?n?n iyi i?lemesi, aksamamas?yla mümkündür. Disipline edilemeyen bir giz ve s?rr?n, kendini tutamayarak, özgürlükleri talan, tasfiye ve tahrip edece?i ispat ve izahtan varestedir. Askeri yarg?n?n, gerekçe anlay???n? umumiyetle ceza yarg?lamas?na borçlu olmas? ya da 50. madde üzerinden buradaki hükümleri ithal etmesi, gerekçe ad?na sevindirici bir geli?medir. ?dare hukukunda gerekçenin çok daha önemli bir rol ve i?leve imza att???n? ifade edebiliriz. Gerekçesizli?e tahammülsüz bu sistem, gerekçesiz iddialar?n hükme dönü?mememesi konusunda oldukça hassast?r. Bu bahsi kapamadan özetlersek, yasama ufak tefek eksiklere ra?men gerekçe konusunda söylenebilecek olan? söylemi?tir. A?HS ve onu yorumlayan mahkeme kararlar?n?n iç hukuktaki tesirleri, yerel noksanl?klar? tamamlayan bir rezerv sunmaktad?r. Bu rezervin, etkin ve verimli kullan?lmas?, gerekçe birikiminin sa?l?kl? bir tasnife tabi tutularak el mesafesinde tutulmas?na ba?l?d?r. Bu konudaki çal??malar?n ba?ta Osman Do?ru, Sibel ?nceo?lu ile bu mahkemede görev yapan yarg?çlar?n ya da Anadolu Üniversitesi’nin de?erli çabalar?na terk edilmesi, kurumsalla?ma ad?na üzücüdür. Onlar olmasayd?, mahkemenin gerekçe söylemini anlamak yorumlamak neredeyse mümkün olmayacakt?. Onlara, sizin arac?l???n?zla te?ekkür ediyorum. Bu denli zor ve k?s?tl? çevirilerle bir anlay??? kavramak gerçekten zor ve zahmetliydi. Çeviri çabalar? kurumsalla?madan, entegrasyonun bu kanad?ndan umulan deste?i almak mümkün görünmemektedir.

Bu bak?mdan politik irade ve yarg? bürokrasisinin gerekçe ad?na en az?n? söyleyen bu yap?ta bekledi?i ilgiyi göstermelerini bekliyorum. Özellikle yarg?ç e?itiminde gerekçenin pay?na dü?eni almas? ve müfredat?n bu aç?dan takviyesi, ideal bir gerekçe anlay???n?n in?as? için bu ilgi elzemdir.

?stisna hukuku, özgürlükleri umumiyetle k?r?lmaya, kesintiye ve büzmeye odaklan?r. Amalar, fakatlarla ya?amay? tarz olarak belleyen hukuk sisteminde, hak ve özgürlüklerin daralan alanda hayata tutunabilmeleri, onlara nefes ald?racak gerekçelerle mümkündür. Daha çok gerekçe, makul ve doyurucu ve me?ru gerekçeler, haklar?n içine dü?tü?ü darbo?az?n a??lmas? bak?m?ndan elzemdir. ?stisna habis karakterli oldu?unda onu a?makta gerekli olan gerekçe, iyi huylu ayr?ks?l?klar mevzubahis oldu?unda ondan yararlanmaya vesile olacaklar?n? unutmamak gerekir.

Kitap Neyi Amaçlad??

Bu çal??ma, 2004 y?l?nda ba?layan bir merak?n itkisiyle vücuda geldi. Temellendirme üzerine yaz?lan bir deneme büyük bir özveri ve sab?rla 1594 sayfal?k bir kelama dönü?tü. Bu merak, muhtemelen gerekçe a?k?na dönü?ecek. Gerekçe üzerine söylenenlerin azl???, akademinin gerekçeye ilgisizli?i, çeviri yoksunlu?u s?n?rlar?n berisinde eri?ilecek kaynaklar? epey azaltt?, çal??ma sahas?n? iyice büzdü. Son derece k?t kaynaklar üzerinden yap?lan ciddi ve dikkatli okuma, gerekçe ad?na söylenebilece?in en az?n? söyledi. Bundan ötesi, di?er meraklar?n konusu olacakt?r. Minimum bu yap?, sokak üzerinden kürsüye sirayet eden gerekçesizlik kültürünün yarg?n?n çatlaklar?nda yeterince mayaland???n? dü?ünerek, ondan kurtulman?n yollar? üzerinde kafa yorulmas?n?, etkili ve verimli yöntemlerle bu sorunun alt edilmesine göz dikti. Tabi bunu yaparken ilk i?in, neyin ibrala?may? önledi?ini belirlemeye çal??t?. Gerekçe kaçaklar?n? yerinde inceledi, neler oldu?unu te?his ederek, s?zmaya yol açan geçitleri tutmay?, kendince kapamay? dü?ündü. Bir nevi tan?ma, te?hisi sapmalar?n çevrelenmesi için yap?lacak i?lerin ba??na ald?. Model tespitinden sonra, sistemi tarayarak, gerekçesizlik kusuruyla uyumlu tecrübeleri belirledi. Bunlar üzerinden çözüm üreterek bir tak?m önerilerde bulunma çabas?n? öne ç?kard?. S?n?rlar?n ötesindeki gerekçe/gerekçesizlik modellerinin izlerini sürerek, sistemlerin gerekçe alg?s?n? okumaya çal??t?. Yerelle, elalemin gerekçe anlay???n? kar??la?t?rarak, kimde ne oldu?unu belirleyerek, kod fark?n?n al?nmas? için ete?indekini dökmeye çal??t?. Yap?c? ve onar?c? ele?tirilerle, zirveyi zorlayan gerekçesizlik kültürüne dur demeyi erek edinen bu söylem, sinesindekilerle gerekçeli karar alma hakk?n?n yar?nlar?nda zerre olmay? denedi. Uzun süre ilgisiz kalan, birkaç kap?dan dönen bu çal??ma, Av. Celal Ülgen’in önerisiyle nihayet yay?mlanma ?ans? yakalad?. Kitab? fark eden Ceza Hukuku Derne?i onu geride b?rakt???m?z y?l “Dönmezer Ödülü” ile onurland?r?ld?. Mesaisinin ço?unu gerekçe- hukuk, toplum, siyaset ili?kisine adayan u?ra??m?z?n, beklentilere küçük de olsa bir katk? sunmas?n? umuyorum.

Okuyucuya Mesaj?n?z Ne Olabilir?

Gerekçe, kulland??? makul ve me?ru dille bireyleri, toplumu, halklar?, dilleri, dinleri, ?rklar? kayna?t?rabilece?i gibi, zehir saçan, k??k?rtan, ac? ve hileli diliyle kin, nefret ve dü?manl?k tohumlar? saçarak, toplumu kaynayan bir kazana da dönü?türebilir. Duru?ma salonunu ilgi ve ya?am alan? addeden, hukuka ilgi duyan ve hukuku meslek edinen herkesin bu söyleme i?aret eden bu çal??maya masas?nda küçük bir yer ay?rmas?, gerekçe kültürünün peki?mesine verilecek e?siz bir katk? olacakt?r. Hukuki Haber Net’e bu vesileyle kitab? fark etti?i ve kitap üzerinden, gerekçesizlik sorununa gösterdi?i ilgiden ötürü te?ekkür ediyorum.

Hukukihaber.net / Ömer Tanr?över – Hilmi ?eker Röportaj?

Günümüzde birçok insan, ilaçlar? çevrimiçi almaya çal???yor dikkatsizle?mekte ve mümkün oldu?unu onlar bilmiyorum. Calan SR bir kalsiyum kanal blokeridir. Bu ilaç kan damarlar?n?z?n kaslar? rahatlatarak çal???r. Genel oldu?u, hem kad?nlar hem erkekler cinsel bir sa?l?k sorunlar?ndan etkilenmektedir. Birçok aile “Viagra 25mg sat?n almak al” dü?ünüyor. “viagra 25mg” ile ilgili ayr?nt?l? bilgileri nas?l okuma? Viagra hakk?nda daha fazla bilgilerin için “viagra 50mg” e bak?n?z. Mutlulukla cinsel bir sa?l?k ile ilgili birçok sorun çözülebilir. Tüm uyu?turucu gibi, Viagra çe?itli yan etkilere neden olabilir. Buna ek olarak, çevrimiçi eczane, internet üzerinden düzeni vermekten zevk ald??? için her tür ilaçlar? sat?n almak için uygun maliyetli bir yoldur.